NHỚ NGUYỄN KHUYẾN

TIỂU SỬ NGUYỄN KHUYẾN

Nguyễn Khuyến (chữ Hán: 阮勸), tên thật là Nguyễn Thắng (阮勝) [1], hiệu Quế Sơn, tự Miễu Chi, sinh ngày 15 tháng 2 năm 1835, tại quê ngoại làng Văn Khế, xã Hoàng Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Hà Nam Ninh nay là huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Quê nội của ông ở làng Vị Hạ (Và), xã Yên Đổ nay là xã Trung Lương, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam[1]. Mất ngày 5 tháng 2 năm 1909 tại Yên Đổ.

 

Cha Nguyễn Khuyến là Nguyễn Tông Khởi (阮宗起, 1796-1853), thường gọi là Mền Khởi, đỗ ba khóa tú tài, dạy học. Mẹ là Trần Thị Thoan (陳式湍, 1799-1874), nguyên là con của Trần Công Trạc (陳公鐲), từng đỗ tú tài thời Lê Mạc.

Thuở nhỏ, ông cùng Trần Bích San (người làng Vị Xuyên, đỗ Tam Nguyên năm 1864-1865) là bạn học ở trườngHoàng giáp Phạm Văn Nghị. Nguyễn Khuyến nổi tiếng là một người thông minh, hiếu học. Năm 1864, Nguyễn Khuyến đỗ đầu cử nhân (tức Giải nguyên) trường Hà Nội.

Năm sau (1865), ông trượt thi Hội nên tu chí, ở lại kinh đô học trường Quốc Tử Giám và đổi tên từ Nguyễn Thắng thành Nguyễn Khuyến, với hàm ý phải nỗ lực hơn nữa (chữ Thắng có chữ lực nhỏ, chữ Khuyến có chữ lực lớn hơn).

Đến năm 1871, ông mới đỗ Hội Nguyên và Đình Nguyên (Hoàng giáp). Từ đó, Nguyễn Khuyến thường được gọi là Tam Nguyên Yên Đổ (三元閼堵).

Năm 1873, ông được bổ làm Đốc Học, rồi thăng Án Sát tại tỉnh Thanh Hóa. Năm 1877, ông thăng Bố Chính tỉnh Quảng Ngãi. Sang năm sau, ông bị giáng chức và điều về Huế, giữ một chức quan nhỏ với nhiệm vụ toản tu Quốc Sử Quán. Nguyễn Khuyến cáo quan về Yên Đổ vào mùa thu năm 1884 và qua đời tại đây.

Nguyễn Khuyến là người có phẩm chất trong sạch, mặc dù ra làm quan nhưng nổi tiếng là thanh liêm, chính trực. Nhiều giai thoại kể về đời sống và sự gắn bó của Nguyễn Khuyến đối với nhân dân. Ông là người có tâm hồn rộng mở, giàu cảm xúc trước cuộc sống và gắn bó với thiên nhiên.

Tác phẩm chính

Các tác phẩm gồm có Quế Sơn thi tậpYên Đổ thi tậpBách Liêu thi văn tập, Cẩm Ngữ,"Bạn đến chơi nhà", và 3 bài thơ hay về thu: Thu điếuThu ẩm và Thu vịnhcùng nhiều bài ca, hát ả đào, văn tế, câu đối truyền miệng.

Quế sơn thi tập khoảng 200 bài thơ bằng chữ Hán và 100 bài thơ bằng Chữ Nôm với nhiều thể loại khác nhau. Có bài Nguyễn Khuyến viết bằng chữ Hán rồi dịch ratiếng Việt, hoặc ông viết bằng chữ Việt rồi dịch sang chữ Hán. Cả hai loại đều khó để xác định vì chúng rất điêu luyện.

Trong bộ phận thơ Nôm, Nguyễn Khuyến vừa là nhà thơ trào phúng vừa là nhà thơ trữ tình, nhuỗm đậm tư tưởng Lão Trang và triết lý Đông Phương. Thơ chữ Hán của ông hầu hết là thơ trữ tình. Có thể nói cả trên hai lĩnh vực, Nguyễn Khuyến đều thành công.

NHỚ NGUYỄN KHUYẾN

 

Nguyễn Khuyến danh lừng tỏa ngát hương

Tam Nguyên Yên Đỗ đất văn chương

Vần thơ tải đạo thời gian trá

Câu phú cảm thông cảnh đoạn trường

Cởi áo từ quan khinh bạo chúa

Làm vườn ở ẩn trọng tình thương

Tài năng xuất chúng lòng nhân ái

Để lại cho đời một tấm gương.

 

Liêu Đình Bá

 

Bài họa

 

SÁNG GƯƠNG YÊN ĐỖ

 

Ngán cảnh Triều đình đáo cố hương

Vui nơi thôn dã sách từng chương

Quẳng đi bổng lộc khi rời chức

Giữ lại thanh cao lúc mở trường

Gần gũi bà con người kính trọng

Xa vời quan cách kẻ yêu thương

Dạy nhiều sĩ tử thành tài giỏi

Yên Đổ quê nhà cứ sáng gương.

 

Nguyên Lịch

 

Bài họa

 

 

Tiên Sinh Nguyễn Khuyến

 

Từ quan trở lại sống quê hương

Trào phúng trữ tình kiệt tác chương

hậu thế lưu danh ngơi nhật nguyệt

Tiền nhân để tiếng tỏ đêm trường

Hàn nho phong vị tình yêu quí

Chí sĩ đương thời nghĩa mến thương

Nguyễn Khuyến tiên sinh ngôi Bắc Đẩu

Thi đàn nhả ngọc sáng như gương

 

                               Thái Nguyên Bình 

 

Bài họa

 

TAM NGUYÊN YÊN ĐỔ

 

Yên Đổ làng quê tỏa sắc hương

Tam Nguyên trích cú với tầm chương

Thanh liêm đâu thiết gì quan chức

Cương trực nào ham chuyện chính trường

Rời chốn công đường đầy bạc bẽo

Về nơi thôn xóm ngập yêu thương

Tài năng đức độ danh vang mãi

Vật đổi sao dời vẫn sáng gương.

 

Lê Trường Hưởng

 

Bài họa

 

HIỀN SĨ

 

Hiền sĩ một thời lộng sắc hương

Thư tàng lưu trữ biết bao chương

Quế Sơn nổi tiếng trong thiên hạ

Yên Đỗ lừng danh giới chính trường

Uyên bác văn thơ nhiều kẻ trọng

Nhân từ đạo hạnh khối người thương

Chẳng màng bổng lộc từ quan ẩn

Tên tuổi rạng ngời sáng tựa gương.

 

Liêu Đình Tự

 

Bài họa bác Ngọc Bích

 

 

 NGHĨ   VỀ  THƠ  CỤ  NGUYỄN  KHUYẾN

(Hoành tung trục khoán  - Bát vận đồng âm)

( Khoán thủ)

"Hương quê tặng gió chào thơ

Đàn kia gửi cũng ngẩn ngơ tiếng đàn"

ĐÀN- Thơ chào gió tặng quê hương

KIA để cho đời những điển chương

GỬI khúc tình ca tôn chí hướng

CŨNG câu triết lí tỏ can trường

NGẨN người đắm đuối vần mơ tưởng

NGƠ ngác bần thần chữ nhớ thương

TIẾNG Cụ Tam Nguyên giàu ảnh hưởng

ĐÀN bầu thánh thót mãi nêu gương.

 

Trần Ngọc Bích

 

 

Liêu Đình Bá

Lời cảm ơn

Xin kính chào bác Bích rất vui được bác đến thăm tặng bài họa thtk bác vĩ rất hay, cảm ơn bác chúc bác sức khỏe an lạc!

trần ngọc bích

bài họa

Xin bác Bá lấy dùm bài này- Cảm ơn.

                                    Bài họa

  NGHĨ   VỀ  THƠ  CỤ  NGUYỄN  KHUYẾN

(Hoành tung trục khoán  - Bát vận đồng âm)

( Khoán thủ)

 

ĐÀN- Thơ chào gió tặng quê hương

KIA để cho đời những điển chương

GỬI khúc tình ca tôn chí hướng

CŨNG câu triết lí tỏ can trường

NGẨN người đắm đuối vần mơ tưởng

NGƠ ngác bần thần chữ nhớ thương

TIẾNG Cụ Tam Nguyên giàu ảnh hưởng

ĐÀN bầu thánh thót mãi nêu gương

 

·        Câu hoành tung trục khoán xin đọc là:

·               Hương quê tặng gió chào thơ

Đàn kia gửi cũng ngẩn ngơ tiếng đàn

·        Câu khoán thủ trích trong bài “ Khóc Dương Khuê” của Nguyễn

·        Khuyến

§   

             Trần Ngọc Bích

trần ngọc bích

bài họa

Bài họa

  NGHĨ   VỀ  THƠ  CỤ  NGUYỄN  KHUYẾN

(Hoành tung trục khoán  - Bát vận đồng âm)

( Khoán thủ)

 

ĐÀN- Thơ chào gió tặng quê hương

KIA để cho đời những điển chương

GỬI khúc tình ca tôn chí hướng

CŨNG câu triết lí tỏ can trường

NGẨN người đắm đuối vần mơ tưởng

NGƠ ngác bần thần chữ nhớ thương

TIẾNG Cụ Tam Nguyên giàu ảnh hưởng

ĐÀN bầu thánh thót mãi nêu gương

 

·        Câu hoành tung trục khoán xin đọc là:

·               Hương quê tặng gió chào thơ

Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn

·        Câu khoán thủ trích trong bài “ Khóc Dương Khuê” của Nguyễn

·        Khuyến

  

             Trần Ngọc Bích

Liêu Đình Bá

Lời cảm ơn

Cảm ơn chú Tự đã góp bài họa Hiền Sĩ rất hay

trần ngọc bích

bài họa

Bài họa

  NGHĨ   VỀ  THƠ  CỤ  NGUYỄN  KHUYẾN

(Hoành tung trục khoán  - Bát vận đồng âm)

 

ĐÀN- Thơ chào gió tặng quê hương

KIA để cho đời những điển chương

GỬI khúc tình ca tôn chí hướng

CŨNG câu triết lí tỏ can trường

NGẨN người đắm đuối vần mơ tưởng

NGƠ ngác bần thần chữ nhớ thương

TIẾNG Cụ Tam Nguyên giàu ảnh hưởng

ĐÀN bầu thánh thót mãi nêu gương

 

·        Câu hoành tung trục khoán xin đọc là:

·               Hương quê tặng gió chào thơ

·           Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn

·        Câu khoán thủ trích trong bài “ Khóc Dương Khuê” của Nguyễn

·        Khuyến

 

             Trần Ngọc Bích

Liêu Đình Tự

Gửi bài họa

Gửi bác Bá bài họa

HIỀN SĨ

Hiền sĩ một thời lộng sắc hương

Thư tàng lưu trữ biết bao chương

Quế Sơn nổi tiếng trong thiên hạ

Yên Đỗ lừng danh giới chính trường

Uyên bác văn thơ nhiều kẻ trọng

Nhân từ đạo hạnh khối người thương

Chẳng màng bổng lộc từ quan ẩn

Tên tuổi rạng ngời sáng tựa gương.

Liêu Đình Tự

Liêu Đình Bá

Lời cảm

Cảm ơn anh Trường Hưởng đã góp bài họa thật hay, đúng như con người nhà thơ Nguyễn Khuyến. Chào thân mến

Lê Trường Hưởng

Góp bài họa với anh Liêu Đình Bá

TAM NGUYÊN YÊN ĐỔ

 

Yên Đổ làng quê tỏa sắc hương

Tam Nguyên trích cú với tầm chương

Thanh liêm đâu thiết gì quan chức

Cương trực nào ham chuyện chính trường

Rời chốn công đường đầy bạc bẽo

Về nơi thôn xóm ngập yêu thương

Tài năng đức độ danh vang mãi

Vật đổi sao dời vẫn sáng gương.

 

Lê Trường Hưởng

Liêu Đình Bá

Lời cảm ơn

Cảm ơn anh Thái Nguyên Bình đã góp bài họa hay 

Thái Nguyên Bình

Góp họa cùng anh Liêu Đình Bá

Tiên Sinh Nguyễn Khuyến

Từ quan trở lại sống quê hương

Trào phúng trữ tình kiệt tác chương

hậu thế lưu danh ngơi nhật nguyệt

Tiền nhân để tiếng tỏ đêm trường

Hàn nho phong vị tình yêu quí

Chí sĩ đương thời nghĩa mến thương

Nguyễn Khuyến tiên sinh ngôi Bắc Đẩu

Thi đàn nhả ngọc sáng như gương

                               Thái Nguyên Bình 

Liêu Đình Bá

Lời cảm ơn

Xin chào anh Nguyên Lịch đẽ ghé thăm trang và góp bài họa đồng cảm rất hay nói lên con người tài năng và đạo đức của Nguyễn Khuyến :

"Quẳng đi bổng lộc khi rời chức

Giữ lại thanh cao lúc mở trường

Gần gũi bà con người kính trọng

Xa vời quan cách kẻ yêu thương"

Chúc anh vui khỏe ra nhiểu thơ hay. Cảm ơn anh rất nhiều. Thân mến

Nguyên Lịch

SÁNG GƯƠNG YÊN ĐỔ

 

Ngán cảnh Triều đình đáo cố hương

Vui nơi thôn dã sách từng chương

Quẳng đi bổng lộc khi rời chức

Giữ lại thanh cao lúc mở trường

Gần gũi bà con người kính trọng

Xa vời quan cách kẻ yêu thương

Dạy nhiều sĩ tử thành tài giỏi

Yên Đổ quê nhà cứ sáng gương.